Các tỉ lệ lãi suất cần phải tăng thêm nữa để có thể kiềm chế những áp lực về giá.

Theo JOHN MAYNARD KEYNES, sẽ thật tuyệt vời nếu như các nhà kinh tế học có được uy tín như những người dân bình dị mà giỏi giang - chẳng hạn như các bác sĩ nha khoa. Cũng cùng quan điểm đó, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh - Ông Mervyn King - thì đã ấp ủ trong suốt một thời gian dài một khát vọng giản dị là làm cho chính sách tiền tệ của Anh trở nên tẻ nhạt. Tuy nhiên, sau sự kiện chấn động xảy ra tuần này, khả năng ông có thể đạt được tham vọng của mình vẫn xa vời như việc người ta có thể nhận thức rõ được tầm nhìn của Ông Keynes.

Những số liệu chính thức được công bố vào ngày 17 tháng tư đã cho thấy một sự tăng lên bất ngờ của tỷ lệ lạm phát. Các chuyên gia tài chính đã dự báo rằng giá tiêu dùng sau một năm tính đến tháng ba năm nay sẽ tăng 2,8%, giống như thời điểm tháng hai. Song thực tế, tỷ lệ lạm phát chỉ số giá tiêu dùng (CPI) đã tăng tới 3,1% - mức cao nhất kể từ khi những đợt tăng chính thức bắt đầu xuất hiện vào năm 1997. Còn tỷ lệ lạm phát giá bán lẻ - thước đo chi phí sinh hoạt thực tế hơn do nó bao gồm cả chi phí nhà ở của người sở hữu - người chiếm hữu và các khoản thuế tài sản của địa phương - thì đã tăng đến 4,8%, mức tăng nhanh nhất kể từ tháng 7 năm 1991; ngoại trừ các khoản thanh toán lãi suất cho vay thế chấp với mức tăng 3,9%.

Nhận thấy khả năng Chính phủ sẽ áp dụng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn trong vài tháng tới, những người buôn bán ngoại tệ, lần đầu tiên kể từ năm 1992, đã đẩy đồng bảng Anh vượt lên khỏi mức tỷ giá truyền thống 1 Bảng Anh đổi lấy 2 Đôla Mỹ ngay trước thời điểm đồng tiền này bị tống cổ một cách nhục nhã ra khỏi cơ chế tỉ giá hối đoái của Châu Âu vào “Ngày thứ tư đen tối”. Không kém phần thú vị, sự gia tăng của tỉ lệ lạm phát CPI lên mức 3,1% đã dẫn đến một sự kiện chưa từng có là bức thư ngỏ của Ông King gửi cho Bộ trưởng Bộ Tài chính Gordon Brown giải thích tại sao lại xảy ra tình trạng đó và trình bày kế hoạch đối phó của Ngân hàng Trung ương đối với hiện tượng này.

Thật ra, yêu cầu cần phải có những bức thư kiểu như thế này đã được đưa ra 10 năm trước đây khi Ông Brown trao cho Ngân hàng Trung ương Anh quyền tự chủ trong việc xác định tỉ lệ lãi suất, kèm theo yêu cầu phải đảm bảo tỉ lệ lạm phát đạt được mục tiêu mà Chính phủ đề ra. Ban đầu mục tiêu lạm phát được xác định là 2,5% một năm đối với giá bán lẻ ngoại trừ các khoản thanh toán lãi suất cho vay thế chấp, và sau đó được chuyển thành mức 2,0% vào tháng 12 năm 2003 đối với giá tiêu dùng. Song dù được tính toán bằng thước đo nào đi chăng nữa thì nếu tỉ lệ lạm phát thực tế chênh lệch hơn hoặc kém một điểm phần trăm so với mục tiêu của Chính phủ thì Thống đốc Ngân hàng Anh sẽ có trách nhiệm phải giải thích công khai về lý do để xảy ra tình trạng đó.

Tuy nhiên, điều đáng ngạc nhiên về bức thư của Ông King không phải là việc ông ta phải viết bức thư đó mà là sự xuất hiện quá muộn màng của nó. Nếu như nhìn vào sự bất ổn của lạm phát trong quá khứ thì có lẽ vào thời điểm cách đây mười năm, một sự giải thích công khai như thế về thất bại trong việc duy trì mức giá cả ổn định đáng lẽ phải diễn ra khá thường xuyên. Năm 1998, Ông Charles Bean thuộc Trường Kinh tế Luân Đôn - người sau này trở thành chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng trung ương Anh -  đã tính toán rằng có lẽ phải đến 40% thời gian là lạm phát vượt quá một điểm phần trăm so với mục tiêu của Chính phủ.

Hiện nay người ta vẫn đang tranh cãi nhiều về những lý do dẫn đến sự ổn định bất thường của lạm phát trong thập kỉ qua. Đương nhiên, Ông Brown, và dĩ nhiên là cả Ngân hàng Trung ương, đều muốn nhận muốn nhận phần công lớn trong việc duy trì cho nền kinh tế ổn định hơn trong cả chu kỳ, tăng trưởng liên tục hàng quý trong suốt thập kỉ qua. Tất nhiên một số đóng góp của họ hoàn toàn xứng đáng được khen ngợi. Cơ chế mới mà họ áp dụng (để xác định tỉ lệ lãi suất) đã thành công hơn nhiều so với những cơ chế được áp dụng trước đó, mặc dù sự độc lập này của Ngân hàng trung ương đã phần nào hạn chế những cải cách bắt đầu xuất hiện kể từ khi Chính phủ đưa ra cơ chế xác định tỉ lệ lạm phát mục tiêu ngay sau sự kiện Ngày thứ tư đen tối.

Tuy nhiên, sự ổn định giá cả ở Anh thực ra là một bộ phận trong xu hướng cắt giảm lạm phát chung của thế giới. Nguyên nhân là do các ngân hàng trung ương trên khắp thế giới đã giành lại được sự kiểm soát đối với chính sách tiền tệ mà họ đã để tuột mất vào những năm 70 của thế kỉ XX. Một nguyên nhân khác là nhờ có sự xuất hiện của xu hướng toàn cầu hóa, xu hướng này đã giúp kiềm chế lạm phát bằng cách giữ ổn định giá cả của những hàng hóa được sản xuất ra.

Song điều đáng lo hiện nay là những ảnh hưởng rộng hơn này đang ngày càng giảm dần. Nước Anh đã bắt đầu cảm nhận được tác động của sự nới lỏng các điều kiện tiền tệ toàn cầu xảy ra do Mỹ đã duy trì tỉ lệ lãi suất quá thấp trong khoảng thời gian quá lâu sau khi sự bùng nổ công nghệ thông tin sụp đổ và gây ra tình trạng suy thoái vào năm 2001. Bên cạnh đó, sự tăng trưởng nhanh của những quốc gia như Trung Quốc đã dẫn đến sự tăng nhanh của giá cả hàng hóa, đáng chú ý nhất là sự tăng gấp đôi của giá dầu thế giới kể từ năm 2004.

Đồng thời, chính thành công của Anh trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng vững chắc trong thập kỷ qua cũng có nghĩa là giờ đây còn rất ít năng lực dư thừa. Kết quả là những sức ép đối với tỉ lệ lạm phát nội địa đã bắt đầu hình thành. Nhờ có những khoản tiền thưởng nhiều hơn, tốc độ tăng trưởng thu nhập bình quân đã tăng tốc lên tới 4,6% trong ba tháng 12, 1 và 2 so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù trong năm qua người ta chỉ còn hạn chế nhiều hơn là lo sợ những cuộc thảo luận về tiền lương, song những kết quả dàn xếp chúng vẫn hào phóng hơn trước. Đáng lo ngại hơn là trong tình trạng đó, các doanh nghiệp có lẽ sẽ đẩy những đợt tăng giá tới một chừng mực cao hơn so với những năm qua.

Toàn bộ điều này có nghĩa là sự gia tăng lạm phát chắc chắn vẫn sẽ là một vấn đề đáng lo ngại ngay cả trong trường hợp nó không dẫn đến sự xuất hiện của bức thư đã được mong đợi từ lâu đó. Trong bức thư này, Ông King đã thừa nhận rằng: việc lạm phát CPI tăng từ 1,8% lên 3,1% trong khoảng thời gian một năm tính đến tháng ba năm 2006 là có những cơ sở rộng rãi. Ông nói rằng những áp lực về công suất đã tăng lên và rằng “môi trường định giá” đối với các doanh nghiệp đã trở nên “dễ chịu hơn phần nào”.

Tuy vậy, Thống đốc cũng chỉ ra rằng, một số yếu tố góp phần đẩy lạm phát tăng lên trong tháng Ba có lẽ chỉ mang tính nhất thời. Chẳng hạn, giá của đồ nội thất và đồ gia dụng đã tăng gần 10% giữa tháng hai và tháng ba - đây là một mức tăng kỉ lục đã góp phần làm cho tỉ lệ lạm phát hàng năm tăng lên đột biến. Nếu điều này dẫn đến trào lưu giảm giá hàng loạt trong suốt dịp lễ Phục sinh, thì có thể giá của những mặt hàng này sẽ làm cho tỉ lệ lạm phát theo năm tính đến tháng tư giảm xuống.

Tuy nhiên, câu quan trọng nhất trong bức thư của Ông King có lẽ là khẳng định: thông tin về tình hình lạm phát trong tuần này “không thể làm thay đổi bức tranh chung đã được phác thảo” trong Báo cáo lạm phát tháng hai, được đưa ra trong ấn phẩm Tầm nhìn được xuất bản hàng quý của Ngân hàng. Khẳng định này cho thấy hai điều. Thứ nhất, Ngân hàng đã ngầm báo hiệu rằng nó sẽ cần phải tăng tỉ lệ lãi suất lên thêm một phần tư điểm nữa trước khi quá muộn. Mặc dù tháng này Ủy ban chính sách tiền tệ (MPC) của Ngân hàng đã bỏ phiếu nhất trí với tỉ lệ 7/2 phiếu ủng hộ kế hoạch giữ nguyên tỉ lệ lãi suất cơ bản ở mức 5,25%, song giờ đây khả năng tỉ lệ này sẽ được đẩy tăng lên mức 5,5% tại cuộc họp của Ủy ban này vào ngày 10 tháng 5 sắp tới xem ra có vẻ chắc chắn.

Thứ hai, Ngân hàng Trung ương Anh vẫn khá tự tin rằng “đợt sóng” lạm phát giá tiêu dùng đang lên gần tới “mực nước cao” của nó và sẽ rút xuống chỉ còn khoảng 2% vào cuối năm nay. Lý do của sự tin tưởng này là vì nhiều người cho rằng giá điện và khí đốt, sau thời kỳ tăng nhanh một cách khác thường trong năm 2006, sẽ sụt giảm mạnh trong vài tháng tới.
 Tuy nhiên, Ngân hàng TƯ cũng vẫn còn lo lắng về những sức ép cơ bản do lạm phát gây ra. Sự tăng trưởng tiền tệ thời gian qua diễn ra nhanh chóng và tình trạng lạm phát giá nhà ở đã xuất hiện trở lại. Và Ngân hàng này chắc sẽ vẫn giữ thái độ không thoả hiệp cho đến khi nào nó chắc chắn rằng đã kiềm chế được bất cứ sự tái xuất hiện nào của các tư tưởng thiên về lạm phát. Như những gì Ông King đã nói trong tuần này, MPC “phải đảm bảo rằng tỉ lệ lạm phát kỳ vọng phải được neo chặt vào mục tiêu lạm phát 2%. Việc giữ cho cái mỏ neo đó không bị lôi đi là rất quan trọng”.

Mùa hè năm ngoái, tỉ lệ lãi suất cơ bản cũng đã tăng từ mức 4,5% lên 5,25%. Vào thời điểm cuối tháng ba, một số nhà kinh tế học của Trung tâm thương nghiệp và tài chính Luân Đôn đã cho là tỉ lệ này sẽ được giữ ở mức đó cho tới giữa năm. Tuy nhiên giờ đây, dường như chắc chắc là nó sẽ không chỉ lên tới mức 5,5% trong tháng năm mà còn lên tới 5,75% vào mùa thu năm nay.