Bùng nổ dầu lửa của Canada: Xây dựng trên cát

Sức lôi cuốn và sự nguy hiểm của đầu tư vào lớp cát dầu lửa của Alberta.

Mỗi chiếc lốp của những chiếc xe tải khổng lồ ì ạch chở những hạt cát nhờn đen xung quanh khu mỏ ở miền bắc Canađa nặng bằng bốn chiếc xe ôtô, một kỹ sư giải thích một cách hào hứng; do đó, những chiếc xe tải có thể chở được 400 tấn. Chúng đang được lái xung quanh một lỗ hổng trên một bề mặt sâu khoảng vài trăm mét và rộng khoảng vài km, và đang phát triển rất nhanh. những mỏ lộ thiên như thế này được dự tính sẽ chiếm một diện tích vào khoảng 3.000 km vuông và những mỏ ngầm dưới đất nằm trên một diện tích vào khoảng 35.000 km vuông

Cát dầu lửa của Canađa, hay các lớp cát hắc ín, như chất nhờn được biết đến, ngoại cỡ trên mọi phương diện. Chúng chứa 174 tỷ thùng dầu có thể thu hồi được một cách có lợi nhuận, và 141 tỷ thùng khác đáng giá để khai thác nếu giá dầu lửa tăng hay chi phí cho việc tinh chế giảm - đủ để tạo cho Canađa một lượng dầu dự trữ lớn hơn của Saudi Arabia. Chúng đang thu hút sự đầu tư lớn từ những nhà khổng lồ dầu lửa như Royal Dutch Shell, Exxon Mobil và Total. Nhưng chúng cũng gây ra một sự tranh cãi to lớn.

Cho đến mới đây, phần lớn các công ty dầu lửa lớn đều tránh xa cát dầu lửa vì quá đắt để khai thác. Trong phần lớn các trường hợp, chiết xuất dầu bao gồm cả việc chặt bỏ rừng là tấm đệm của khu vực, làm khô cạn vùng đầm lầy, tước bỏ lớp đất mặt, và theo nghĩa đen là đào lên lớp cát dầu ở phía dưới. Sau đó, các nhà sản xuất phải trộn chúng với nước, đun nóng sử dụng khí tự nhiên, để tách dầu từ cát. Một số nhà sản xuất làm tất cả việc này ngầm dưới đất bằng cách bơm hơi nước vào lớp khoáng tự nhiên sâu hơn và bơm ra một hỗn hợp sệt. Cả hai quá trình đều tạo ra bitum, cần phải xử lý thêm trước khi có thể tinh chế thành xăng. Tất cả đòi hỏi rất nhiều năng lượng và vì vậy chi phí  từ 20 đến 25 $ Canađa (18 -23$) cho một thùng sản phẩm đầu ra chỉ riêng cho chi phí vận hành. Các nhà phân tích tại Citibank cho rằng giá dầu lửa cần phải duy trì ở mức trên 40$ một thùng thì mới làm cho việc phát triển cát dầu đáng giá.

Nhưng với việc bán dầu lửa với giá khoảng 70$ một thùng, và các công ty dầu lớn đang vật lộn để tìm kiếm các nguồn mới, cát dầu lửa bỗng nhiên trở nên hấp dẫn hơn rất nhiều. Không hề có rủi ro thăm dò: dầu chắc chắn là ở đó. Một khi được khai thác và đi vào hoạt động, các mỏ cát dầu sản xuất ra một luồng dầu ổn định trong 30 năm hay nhiều hơn, trong khi sản lượng của các vùng dầu mỏ thông thường khó dự đoán hơn rất nhiều. Tốt nhất trong tất cả, cát dầu nằm ở Canađa, một đất nước ôn hòa và ổn định.

Vì vậy các công ty dầu chính đang đổ vào. Trong tháng này, Total nói nó sẽ tăng tổng đầu tư trong khu vực lên nhiều đến 15 tỷ $ Canađa. Statoil của Na Uy cũng mới chi 2 tỷ$ cho một công ty dầu của Canađa để nhận quyền khai thác cát dầu. Shell, Exxon, Chevron và các công ty khác đang tham gia vào. Việc sản xuất trong khu vực, hiện nay là 1,2 triệu thùng một ngày, dự đoán sẽ tăng lên 4 triệu thùng một ngày vào năm 2020, đưa sản lượng của Canađa ngang hàng với Iran.

Nhưng không phải tất cả các nhà khổng lồ dầu lửa đều bị thuyết phục. Thí dụ như BP đã tránh xa. Nếu giá khí tự nhiên tăng, hay giá dầu lửa giảm, cát dầu sẽ có vẻ kém cám dỗ hơn. Và như đã thấy, chi phí phát triển đã tăng gấp ba lần kể từ năm 2001, theo những con số của ngành công nghiệp, do thiếu lao động và phụ tùng thay thế - như những chiếc lốp khổng lồ này chẳng hạn.

Trong khi đó, tỉnh Alberta đang xem xét lại chế độ thuế. Trở lại những năm 1990, khi có rất ít sự chú ý đến cát dầu, tỉnh này tìm kiếm thu hút đầu tư bằng cách đặt tiền thuê mỏ tượng trưng chỉ bằng 1% doanh thu cho đến khi chi phí đầu tư được thu hồi lại. Hiện nay, mặc dù việc sản xuất đang phát triển, doanh thu của tỉnh từ tiền thuê mỏ thực sự đang giảm, vì các công ty dầu lửa đã lợi dụng điều này và những miễn giảm thuế khác. Các nhà phê bình cho rằng thời thế đã thay đổi và các nhà sản xuất hiện này có khả năng trả được nhiều hơn. Nói một cách rộng hơn, họ khẳng định rằng sự tăng trưởng nhanh chóng của ngành công nghiệp đang làm tăng thêm lạm phát trong tỉnh và làm quá tải cơ sở hạ tầng, và cần phải làm chậm lại. Quận trưởng của quận cát dầu chính đã kêu gọi một thời kỳ tạm yên lặng của những dự án mới.

Nhưng sự không chắc chắn lớn nhất là về môi trường. Theo Pembina Institute, một tổ chức môi trường, chiết xuất dầu từ cát dầu tạo ra nhiều hơn hai đến ba lần carbon dioxide so với bơm dầu ra khỏi một giếng dầu thông thường. Và chính phủ Canađa đã hứa sẽ giảm lượng khí thải của Canađa. Để đạt được điều đó, chính phủ sẽ nhanh chóng yêu cầu các dự án cát dầu phải giảm tỉ lệ khí thải đối với việc sản xuất dầu bằng 2% một năm.

Các nhà hoạt động tại WWF, một nhóm có áp lực khác nói rằng một chế độ nghiêm khắc hơn rất nhiều là cần thiết. Trong khi đó, California và 11 bang khác của nước Mỹ đang có kế hoạch áp dụng các luật về ô nhiễm trong đó sẽ cấm việc bán các loại xăng từ nguồn có lượng khí thải cao. Shell và các nhà đầu tư lớn khác vào cát dầu hy vọng sẽ đạt được những yêu cầu như vậy bằng cách dẫn khí thải từ các mỏ của họ và giữ chúng dưới lòng đất - mặc dù công nghệ để làm được việc đó vẫn đang trong thời kỳ trứng nước. Sự không chắc chắn bao quanh cát dầu, nói một cách khác cũng lớn như chính việc phát triển chúng.

(Tác giả: Fort McMurray, Alberta - Tờ The Economist, Ngày 26 tháng 5 năm 2007)